Chống viêm hô hấp tái phát

Một trong các vấn đề đau đầu của các bà mẹ khi nuôi con nhỏ đó là trẻ hay bị viêm đường hô hấp. thời tiết “sáng nắng, chiều mưa” như hiện nay góp phần “cổ vũ” thêm cho bệnh tái đi tái lại. thường thì cứ một trận này vừa mới qua thì một trận khác lại kéo đến. Dưới đây là một số cách để các bà mẹ rũ bỏ tình trạng này.

“Chiến đấu” ngay từ mũi

Sự cố: một phần lớn trẻ em bị viêm phế quản và viêm phổi là biến chứng từ viêm mũi. Mũi là trung tâm khơi mào và là đường dẫn thuận lợi cho viêm họng và viêm phế quản.

Nguyên nhân: viêm mũi rất dễ gây ra sổ mũi và chảy mũi ở trẻ em. Khi bé đứng thì dịch mũi chảy ra ngoài. Nhưng khi bé nằm thì dịch mũi này chảy xuống họng và đoạn trên thanh quản. Dịch này mang nhiều virút, vi khuẩn và các chất gây viêm. Chúng đóng vai trò như các dịch viêm và mang mầm bệnh làm phát tán sang các vùng khác như họng, khí quản. Vì thế, bé sẽ ngay sau đó sẽ bị viêm khí phế quản.

Giải pháp đối phó: kiểm soát bé từ khi bị viêm mũi họng. Ngay khi bé có hiện tượng viêm mũi, chảy mũi, sổ mũi, chúng ta phải khống chế ngay.

Một mặt giữ ấm cho trẻ và tránh gió lạnh, một mặt các mẹ cần sử dụng thuốc chống chảy mũi cho trẻ em. Trong đa phần các trường hợp mầm bệnh ban đầu chỉ là virút nên các bà mẹ hãy yên tâm mà sử dụng các thuốc này. Hiện nay trên thị trường người ta thường pha lẫn một chút kháng sinh vào trong các thuốc nhỏ mũi, sẽ làm tăng hiệu quả dự phòng nhiễm khuẩn. Một số cách phối hợp an toàn bao gồm: kháng sinh neomycin, polymycin hoặc cloramphenicol + thuốc chống chảy mũi ephedrin, xylometozalin, naphazolin hoặc oxymetazolin + thuốc chống viêm corticoid liều nhẹ betamethason. Đây là công thức phối hợp tiện dụng và an toàn cho một liệu trình ngắn, dưới 3 ngày. Nhỏ mũi là việc rất quan trọng để chống lại viêm mũi họng.

Phòng vệ với quạt máy

Sự cố: mùa hè nóng bức, quạt máy là phương tiện không thể thiếu được, nhất là với trẻ nhỏ ở độ tuổi 5 - 8 tuổi. Lứa tuổi này các bé rất hay chạy nhảy, mồ hôi toát ra và rất thích hứng mặt trước quạt để đã mát. Điều này có tác dụng làm dịu cơn nóng ngay tức khắc nhưng lại rất không tốt với đường thở.

Nguyên nhân: lý do là vì quạt mát làm bay hơi nước nhanh chóng. Nhất là khi tốc độ quạt máy lớn, trực diện vào đường thở, lại thở bằng đường miệng. Lúc này khí thở sẽ không kịp được làm ấm và làm ẩm qua niêm mạc mũi. Chúng dễ dàng làm khô da và đồng nghĩa với đó là làm khô cong đường thở. Tế bào niêm mạc hô hấp rất nhạy cảm với tình trạng này. Khi bị quá khô, chúng bị hoại tử và đường hô hấp bị viêm luôn tại chỗ. Do vậy, họng và khí quản sẽ bị viêm, nhiễm thêm vi khuẩn và virút sau đó.

Nhỏ mũi là việc rất quan trọng để chống lại viêm mũi họng

Giải pháp đối phó: để kiểm soát tình trạng này, bạn nên chú ý tới trẻ ngay sau giờ chơi. Chỉ cho bé ngồi trước quạt dưới 10 phút cho ráo mồ hôi. Sau đó, bạn phải vặn nhỏ tốc độ quạt máy xuống. Đồng thời, bé phải sẽ phải thay đổi tư thế ngồi từ hướng trực diện mặt với quạt chuyển sang quay lưng lại với quạt để giảm tối đa gió thốc vào đường thở. Khi bé nằm ngủ, bạn lưu ý sử dụng quạt tốc độ chậm nhất, cho quay đều và hướng gió thổi xuôi theo đường thở, tức là chếch từ đầu trở xuống chân. Làm được như vậy, bé sẽ hạn chế viêm đường hô hấp do quạt điện gây ra. Với bé đang bị viêm đường hô hấp hoặc vừa mới điều trị, hết sức cẩn thận vì bé có thể dễ dàng bị tái phát và nặng thêm.

• 
• 

Nói không với tắm muộn

Sự cố: với nhịp sống hiện đại gấp gáp, các nhịp sống thường ngày dễ dàng bị thay đổi. Gia đình bạn có thể thức khuya, ngủ muộn, ăn muộn, chơi thể thao muộn và hoàn toàn có thể tắm muộn hơn. Dù vậy, bạn tuyệt đối không nên tắm muộn hơn cho trẻ nếu muốn bảo vệ đường thở của trẻ.

Nguyên nhân: khi vào đêm muộn, cơ thể thay đổi trạng thái hoạt động sang trạng thái nghỉ ngơi. Nhiệt lượng tạo ra vào đêm muộn xuống rất thấp, tốc độ chuyển hóa cũng xuống rất thấp. Mặt khác, vào ban đêm, da giãn ra toàn bộ, lỗ chân lông giãn to lại càng dễ mất nhiệt hơn. Vì thế bé dễ bị nhiễm lạnh. Nhiễm lạnh vùng cổ và vùng ngực dễ làm mạch máu co lại, tăng tiết dịch đường thở và dễ gây ra bội nhiễm mầm bệnh. Vì thế, khi tắm lạnh hoặc tắm muộn, bạn dễ thấy tượng bé bị ho và hắt hơi ngay sau đó.

Lời khuyên của thầy thuốc Khi bé đang bị bệnh, bạn nhớ phải cho bé uống thuốc đầy đủ theo chỉ định của bác sĩ. Một chế độ điều trị đầy đủ thông thường bao gồm: thuốc kháng sinh, thuốc chống ho, thuốc làm long đờm, thuốc chống viêm và thuốc hạ sốt nếu bé bị sốt cao.

Giải pháp đối phó: không tắm muộn cho bé. Bạn nên tắm cho bé vào khung giờ từ 5 - 6h chiều. Tắm sớm hơn, bé sẽ chạy nhảy và lại bẩn nguyên xi. Tắm muộn hơn thì lại dễ bị viêm đường hô hấp. Trong mọi tình huống, bạn không nên tắm cho trẻ sau 8h tối, kể cả khi bạn có sử dụng bình nóng lạnh. Vì nước nóng chỉ có tác dụng làm ấm khi tiếp xúc với nước. Khi nước ấm trôi đi, cơ thể sẽ bị mất nhiệt và lạnh ngay. Nếu bạn quá bận việc mà lỡ để quên việc tắm cho trẻ đến tận 10h tối thì chỉ nên lau chân, tay, ngực, lưng và nách bằng nước ấm. Hãy bỏ qua công đoạn tắm và chuyển sang ngày hôm sau.

Sống hiện đại với máy điều hòa

Sự cố: máy tạo ra nhiệt độ như ý để đem đến giấc ngủ ngon cho cả gia đình. Nhưng nó lại có nhược điểm cố hữu là không thể tạo ra một không gian đồng đều về nhiệt độ trong buồng ngủ. Và do đó, dễ bị viêm, nhiễm đường thở.

Nguyên nhân: lý do vì máy điều hòa vừa tạo ra hơi gió mạnh, vừa tạo ra hơi lạnh. Gió của máy sẽ đẩy hơi lạnh đi tới vùng nào mà gió tới. Nếu không chú ý, bạn có thể bị hơi lạnh của điều hòa đi thẳng vào trong khí quản của trẻ nhỏ. Mặt khác, vì hơi mát rất dễ chịu. Nhưng giới hạn từ mát sang lạnh rất mong manh. Nếu không chú ý, bé của bạn có thể bị nhiễm lạnh do điều hòa và sẽ bị ho luôn.

Giải pháp đối phó: để sống hiện đại và an toàn với máy điều hòa, bạn nên biết cách sử dụng máy thông minh và thân thiện với sức khỏe. Ban đầu, bạn để chế độ làm lạnh nhanh để tạo hơi mát khẩn cấp. Song chế độ làm lạnh nhanh chỉ nên duy trì tối đa trong 5 phút đầu tiên. Trong 5 phút này, không khí nhanh chóng được làm mát, đường thở chưa bị quá khô và cơ thể chưa bị mất nhiệt nhiều. Trong 5 phút này bạn cũng không nên cho bé nằm xuống ngay.

Sau giai đoạn làm lạnh nhanh, bạn sẽ chuyển sang chế độ hoạt động theo nhiệt độ. Giải nhiệt độ tiếp theo nên sử dụng là 26 - 27oC với chế độ quạt gió to. Chế độ này làm hơi mát tràn đều trong phòng.

Khi bắt đầu vào giai đoạn ngủ, bạn chỉ nên để máy điều hòa ở chế độ 280C, quạt gió to hay nhỏ tùy thuộc vào độ lớn của căn phòng. Một điều lưu ý là không nên bố trí máy ngược hướng với hướng nằm ngủ. Vì như vậy có thể làm hơi lạnh thốc ngay vào mũi và gây ra viêm mũi họng.

Cách bố trí an toàn là điều hòa xuôi theo hướng nằm, lệch hướng với giường hoặc chỉ thổi đến ngang chân. Nếu phòng ngủ rộng, bạn có thể bố trí điều hòa lệch vị trí giường nằm, như vậy sẽ rất an toàn. Khi bé ngủ, bạn nhớ có một tấm chăn mỏng để phủ lên ngực bụng, nhất là vào giữa đêm để giữ ấm cơ thể cho trẻ.

 BS. YÊN LÂM PHÚC

Giúp hệ tiêu hoá của bé khoẻ mạnh trong mùa đông

Nguyên nhân gây tiêu chảy

Theo TS.BS. Nguyễn Việt Hà Trưởng khoa Tiêu hóa Bệnh viện Nhi Trung ương, tiêu chảy cấp thường gặp ở trẻ vì hệ miễn dịch chưa trưởng thành, chế độ ăn có nhiều thay đổi (từ sữa, ăn bổ sung...), sức đề kháng của trẻ chưa trưởng thành, đường tiêu hóa chưa ổn định, tiếp xúc với các bệnh nhiễm khuẩn khác...

Bệnh liên quan đến đường tiêu hóa dễ gặp là tiêu chảy cấp do virus, vi khuẩn, mùa đông xuân thường gặp do rotavirus. Khi trẻ bị tiêu chảy, do sự mất nước điện giải, trẻ nôn trớ khi ăn, hấp thu chất dinh dưỡng giảm, giảm lượng thức ăn đưa vào cơ thể. Bệnh nặng thêm trên bé bị suy dinh dưỡng, đường ruột lâu hồi phục hơn.

Ngoài ra, do mùa đông các bé thường mắc các bệnh về đường hô hấp như viêm phổi, viêm phế quản… nên cha mẹ buộc phải dùng kháng sinh, việc dùng thuốc kháng sinh làm mất cân bằng vi sinh đường ruột ở hệ tiêu hóa. Bệnh lý khiến trẻ ăn uống khó khăn, với bệnh ở hệ tiêu hóa khiến trẻ gặp khó trong việc hấp thụ thức ăn.

Người ta phân loại tiêu chảy theo các mức độ sau:

- Theo thời gian: Tiêu chảy cấp và Tiêu chảy kéo dài.

- Theo mức độ: Tiêu chảy phân nước và Tiêu chảy phân máu.

- Theo nguyên nhân vi khuẩn: Xuất tiết, xâm nhập, thẩm thấu.

Chăm sóc và điều trị khi trẻ bị tiêu chảy

Rối loạn tiêu hóa thường do rối loạn nước điện giải hoặc kém dung nạp thức ăn. Điều trị cơ bản là cho bé uống orezol hoặc nếu không có oresol thì cho bé uống dung dịch thay thế (nước canh, nước quả), bù dịch.

Cho ăn đồ ăn lỏng, mềm, dễ tiêu. Đảm bảo chế độ ăn đủ chất đạm, đường, béo, vitamin và khoáng chất, kẽm.

Trẻ còn bú nên được bú sữa mẹ.

Trẻ sốt do nhiễm vi rút hay nhiễm khuẩn kèm theo có thể dùng thêm thuốc kháng sinh.

Cần cho trẻ đi khám để được chẩn đoán chính xác, có điều trị hợp lý.

Với trẻ phải dùng kháng sinh cha mẹ cần tuân thủ chỉ định điều trị của bác sĩ. Dinh dưỡng hợp lý trong giai đoạn bị bệnh giúp trẻ vượt qua tình trạng bệnh đó.

Phòng bệnh tiêu chảy cho trẻ

Để phòng bệnh đường tiêu hoá cho trẻ, TS.BS. Nguyễn Thị Việt Hà cho biết: Hệ vi sinh đường ruột được thiết lập từ khi trẻ còn trong bụng mẹ, sau sinh có thể nhiễm khuẩn từ môi trường (sinh thường, sinh mổ, tiếp xúc khi bú...). Chế độ nuôi dưỡng bằng sữa mẹ có ích cho đường tiêu hóa, chế độ ăn bổ sung hợp lí giúp vi khuẩn có lợi phát triển.

Mùa đông cần nhiều năng lượng để làm việc, hoạt động và chống rét. Cha mẹ cần tăng sức để kháng cho trẻ bằng cách:

- Nguồn năng lượng: ăn đủ bữa.

- Cung cấp đủ chất đạm, protein đầy đủ cho trẻ.

- Tăng cường vitamin và khoáng chất: A, C, D, kẽm, sắt, Canxin.

- Bổ sung vi khuẩn có lợi trong sữa chua, khuyến khích nuôi con bằng sữa mẹ.

B. Lăng

Bệnh do virút Zika ở trẻ em có nguy hiểm?

Bé gái 4 tuổi ở Long An vừa phát hiện nhiễm virút Zika khiến phụ huynh rất hoang mang lo lắng. Tuy nhiên, không nên quá lo lắng như thế vì chỉ có khoảng 20% số người nhiễm virút Zika có biểu hiện lâm sàng như: sốt, phát ban, đau khớp nhưng hầu hết các trường hợp đều nhẹ và sẽ tự khỏi. Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), bệnh ở trẻ em hầu hết là nhẹ so với người lớn. Hiện trên thế giới chưa ghi nhận trường hợp trẻ tử vong hay ảnh hưởng thần kinh sau khi nhiễm virút này. Tuy nhiên, bệnh có thể gây nguy hiểm đối với phụ nữ mang thai, nhất là trong 3 tháng đầu của thai kỳ vì có thể gây biến chứng dị tật đầu nhỏ cho trẻ sơ sinh.

Chứng đầu nhỏ ở trẻ ngoài nguyên nhân do bệnh Zika còn có thể do nhiều nguyên nhân khác như: nhiễm virút rubella, trực khuẩn giang mai, ký sinh trùng, nhiễm độc, suy dinh dưỡng, yếu tố di truyền… và chỉ có khoảng 10% thai phụ khi mắc Zika sinh con bị dị tật đầu nhỏ mà thôi, làm ảnh hưởng đến trí tuệ, vận động, nói năng, sinh hoạt. Do đó, khi sinh ra, nếu trẻ bị dị tật đầu nhỏ hoặc người mẹ có tiền sử bị nhiễm virút Zika thì đứa trẻ cần phải được theo dõi sự phát triển về tinh thần, vận động, đánh giá thị lực và điều trị các rối loạn như co giật, động kinh nếu có.

So với sốt xuất huyết thì bệnh do virút Zika nhẹ hơn, 80% không có biểu hiện bệnh. Biểu hiện lâm sàng của sốt xuất huyết thường nặng hơn, từ ngày thứ hai có thể gây các biến chứng như chảy máu chân răng, chảy máu cam; nghiêm trọng hơn là chảy máu nội tạng, trụy mạch, sốc và nguy cơ tử vong rất cao.

Ảnh minh hoạ

Tính đến nay, Việt Nam đã ghi nhận có bệnh nhân Zika ở TP.HCM, Phú Yên, Khánh Hòa, Bình Dương, Long An. Mới đây, Đắk Lắk phát hiện một em bé 4 tháng tuổi bị dị tật đầu nhỏ chính thức được xác nhận là do virút Zika, trong thai kỳ mẹ bé có hai lần bị sốt và phát ban.

Khám thai định kỳ, nhất là trong 3 tháng đầu thai kỳ, đây là giai đoạn cực kỳ quan trọng

Bộ Y tế khuyến cáo các bà mẹ cần nâng cao hơn nữa ý thức khám thai định kỳ, nhất là trong 3 tháng đầu thai kỳ, đây là giai đoạn cực kỳ quan trọng. Ngoài ra, nếu phụ nữ dự định có thai hoặc đang có thai mà phải đi đến vùng dịch thì phải thực hiện các biện pháp phòng chống, và nhất là khi có triệu chứng bệnh phải đến cơ sở y tế khám ngay.

Hiện nay, Zika là một vấn đề hết sức nóng bỏng, tuy nhiên các bà mẹ không quá hoang mang nhưng cũng không chủ quan. Cần phải hết sức bình tĩnh và tích cực phòng chống bằng việc tăng cường tìm diệt lăng quăng tại nơi sinh sống và nơi làm việc như: thay nước lọ hoa ít nhất một lần/ tuần, đậy kín các vật dụng chứa nước, dọn dẹp các vật dụng có khả năng chứa nước không cần thiết như: thau bể, vỏ dừa, chai lọ... phòng chống muỗi đốt bằng việc ngủ mùng kể cả ban ngày, phun thuốc diệt muỗi, dùng kem bôi da chống muỗi đốt, xông nhang muỗi, cho trẻ mặc quần dài và áo dài tay, không cho trẻ chơi ở những nơi thiếu ánh sáng trong nhà, sắp xếp gọn gàng quần áo tránh sự ẩn nấp của muỗi... Nếu đến vùng dịch, sau khi về cần phải chủ động theo dõi tình trạng sức khỏe, không để bị muỗi đốt trong vòng 14 ngày từ ngày trở về, tình dục an toàn với việc sử dụng bao cao su ít nhất 28 ngày và nên liên hệ cơ sở y tế để được tư vấn chi tiết.

Hãy tích cực và chung tay cùng nhau phòng chống muỗi đốt và tiêu diệt lăng quăng để phòng chống bệnh sốt xuất huyết và bệnh do virút Zika bảo vệ sức khỏe, tính mạng của con em và cả của chúng ta.

BS. HỒ VĂN CƯNG

Vắc

LTS:Mới đây, những ca tai biến sau chủng ngừa viêm gan b liên tiếp xảy ra khiến người dân hoang mang lo lắng. chúng tôi xin giới thiệu bài viết của PGS.TS. Nguyễn Hữu Đức Về những lợi ích khi chủng ngừa để phụ huynh hiểu và có ứng xử thích hợp.

Dùng vắc-xin để phòng bệnh gọi chung là chủng ngừa hay tiêm ngừa, chích ngừa (do phải tiêm chích chứ không uống). Vắc-xin chủng ngừa là những chế phẩm sinh học (dùng mầm bệnh chết, sống hay một phần mầm bệnh) được dùng đưa vào cơ thể nhằm tạo ra những kháng thể đặc hiệu để khi nhiễm mầm bệnh thật, cơ thể có kháng thể sẽ chống trả và tiêu diệt được mầm bệnh. Thí dụ, chích ngừa viêm gan B (VGB) là cách thức tiêm vào cơ thể để đưa một phần của con siêu vi B là vỏ bên ngoài của nó (còn gọi là kháng nguyên HBsAg) vào trong cơ thể, phần vỏ này không có khả năng gây bệnh mà chỉ kích thích cơ thể sinh ra các kháng thể để khi cơ thể bị nhiễm siêu vi B thật sẽ chống lại và tiêu diệt siêu vi B thật.

Có rất ít vắc-xin tạo sự miễn dịch chủ động dùng trị bệnh (đây là hướng nghiên cứu bào chế vắc-xin trị ung thư, AIDS…), còn đa số là vắc-xin dùng để phòng bệnh. Cho đến nay chủng ngừa vẫn được xem là cách phòng bệnh rất hữu hiệu.

Trong bào chế vắc-xin, mầm bệnh có thể là các virút hoặc vi khuẩn sống, giảm độc lực, khi đưa vào cơ thể không gây bệnh hoặc gây bệnh rất nhẹ. Có 4 loại vắc-xin như sau:

Vắc-xin vi khuẩn: mầm bệnh là các vi khuẩn được nuôi cấy dưới những điều kiện đặc biệt nhằm làm vi khuẩn chết (vắc-xin ho gà), hoặc làm giảm đặc tính độc hại của vi khuẩn gọi là vi khuẩn giảm độc (vắc-xin lao).

Vắc-xin virút: mầm bệnh là các virút chết (vắc-xin dại, bại liệt), sống (vắc-xin sởi), vỏ virút (vắc-xin VGB).

Anatoxin (giải độc tố hay toxoid): là các độc tố trích từ các vi sinh vật (chính các độc tố này gây bệnh) và độc tố bị bất hoạt tức làm giảm độc tính (vắc-xin bạch hầu, uốn ván).

Vắc-xin hỗn hợp: chứa nhiều mầm bệnh nhằm giúp miễn dịch với nhiều bệnh, giúp  giảm thời gian và số lần tiêm chủng (ho gà, uốn ván, bạch hầu: DPT, 5 trong 1: DPT-VGB-Hib).

Một số đặc điểm của vắc-xin

- Tính đặc hiệu: một vắc-xin phòng một bệnh. Như khi chủng ngừa VGB, kháng thể được sinh ra chỉ nhận diện và chống lại siêu vi B chứ không thể chống lại các siêu vi gây viêm gan khác là siêu vi A và siêu vi C... (nên lưu ý đã có thuốc chủng ngừa VGA và VGB nhưng chưa có thuốc chủng ngừa VGC). 

- Tạo miễn dịch sau một thời gian, tức chỉ có tác dụng phòng bệnh sau khi chủng ngừa một khoảng thời gian nào đó, thông thường là 2 tuần.

- Đa số chỉ phòng bệnh tức không trị bệnh (chỉ ngăn được dịch nếu chủng ngừa cho 70 - 85% dân số)

- Nhiều không tiêm một lần mà cần tiêm nhắc lại.

- Cần được bảo quản ở môi trường thích hợp: thông thường phải bảo quản ở nhiệt độ mát, lạnh (4 - 80C, không phải để ở ngăn đá của tủ lạnh). Nhiều vắc-xin có đặt chỉ thị nhiệt độ ở bao bì để theo dõi nhiệt độ bảo quản, không sử dụng nếu chỉ thị cho biết nhiệt độ bảo quản không đúng. Tai biến có thể xảy ra nếu vắc-xin không được bảo quản tốt.

- Chống chỉ định tức không chủng ngừa ở các đối tượng: bị dị ứng, sốt, phụ nữ có thai, cho con bú, lao, đái tháo đường, giảm miễn dịch…

• 
• 

Tai biến khi dùng vắc-xin

Có hai loại tai biến: nhiễm bệnh và các bệnh miễn dịch sau khi chủng ngừa.

Nhiễm bệnh sau khi chủng ngừa:

Vắc-xin sống, giảm độc lực có thể gây bệnh cho người bị suy giảm miễn dịch, hoặc một mầm bệnh bị làm giảm độc lực tìm lại được độc tính của mình và gây bệnh. Như nguy cơ nhiễm bệnh ở vắc-xin ngừa bại liệt là 10-7, nghĩa là cứ 10 triệu trẻ em uống vắc-xin Sabin thì có 1 em bị tai nạn loại này. Điều không may này không ngăn cản được việc sử dụng vắc-xin này bởi lẽ tỉ lệ đó được xem là chấp nhận được.

Đặc biệt, có nguy cơ nhiễm các tác nhân gây bệnh khác nhiễm vào trong chế phẩm vắc-xin. Điều này bắt buộc quy trình sản xuất, bảo quản và sử dụng vắc-xin phải hết sức chặt chẽ.

Bị bệnh miễn dịch sau khi chủng ngừa:

Vắc-xin ngừa ho gà có thể gây sốc phản vệ kèm di chứng thần kinh với xác suất 10-4 - 10-6. Việc tinh lọc vắc-xin này làm tăng mức an toàn để tránh bệnh miễn dịch như vừa nêu nhưng có thể làm giảm hiệu quả của vắc-xin.

Lời khuyên của thầy thuốc Có thể nói vắc-xin là một thành tựu rất to lớn của trí tuệ con người. Nhờ có vắc-xin mà con người đã thanh toán một số bệnh hiểm nghèo như đậu mùa, bại liệt…, giảm mạnh số mắc và số chết do các bệnh nhiễm trùng trên toàn cầu. Dù có thể gây ra các tai biến nhưng cho đến nay vắc-xin vẫn được xem là biện pháp hiệu quả phòng bệnh trong cộng đồng, bảo vệ trẻ không mắc các bệnh truyền nhiễm. Vì sức khỏe trẻ thơ, các bậc phụ huynh nên tiếp tục cho con em mình chủng ngừa các vắc-xin theo tiêm chủng mở rộng của ngành Y tế đề ra.

Cần làm gì khi cho trẻ chủng ngừa?

Khi đưa trẻ đi chủng hoặc tiêm ngừa, các bậc phụ huynh nên đọc kỹ hướng dẫn và “Quy định về tiêm chủng” tại các điểm chủng ngừa. Phụ huynh nên đối chiếu các điểm trong quy định này với việc thực hiện chủng ngừa của cán bộ y tế. Chỉ cho con em mình tiêm khi thấy cán bộ y tế thực hiện đúng “Quy định về tiêm chủng”. Các bậc phụ huynh cũng nên yêu cầu cán bộ y tế thông báo rõ chủng loại, hạn dùng của vắc-xin và hướng dẫn theo dõi trẻ sau tiêm.

Phụ huynh cần báo cho cán bộ y tế rõ tình trạng sức khỏe của trẻ như trẻ bị sốt, đang bị bệnh, sinh non, tiền sử dị ứng thuốc (đặc biệt là các thuốc tiêm ngừa) và các bệnh lý mà trẻ đã mắc trước đây…

Vấn đề quan trọng sau khi tiêm vắc-xin là cha mẹ cần theo dõi trẻ ít nhất 30 phút ngay tại cơ sở tiêm ngừa, nếu thắc mắc gì thì hỏi ngay cán bộ y tế để được hướng dẫn cụ thể và sau đó theo dõi trẻ sát sao tại nhà ít nhất 24 giờ sau tiêm chủng.

Phản ứng sau chủng ngừa

Sau chích ngừa vắc-xin, phản ứng nhẹ tại chỗ thường gặp sau khi tiêm chích là sưng, nóng đỏ, đau chỗ tiêm. Nếu trẻ có một trong các dấu hiệu tại chỗ hoặc toàn thân nhẹ thì chườm lạnh chỗ tiêm, dùng thuốc giảm đau - hạ sốt khi có chỉ định của bác sĩ.

Ngoài ra, trẻ có thể bị phản ứng toàn thân như sốt, cảm giác khó chịu, bị kích thích… Những phản ứng nặng nơn là trẻ khóc thét bất thường và dai đẳng, sốt cao trên 400C, co giật, tím tái, khó thở, ngưng tim, ngưng thở… Nhưng nếu trẻ có dấu hiệu nặng, phải lập tức đến cơ sở y tế gần nhất để được sơ, cấp cứu.

 

PGS.TS. NGUYỄN HỮU ĐỨC

Thiếu vi chất hôm nay – tụt hậu mai sau?

Theo thống kê của UNICEF, tỉ lệ thiếu hụt các vi chất dinh dưỡng thiết yếu như vitamin A, kẽm, sắt, iod ở Đông Á nói chung và Việt Nam nói riêng đang ở mức đặc biệt cao. Cũng theo các chuyên gia của tổ chức này, đây là nguyên nhân dẫn đến cái chết của 1 triệu trẻ em dưới năm tuổi và khoảng 50.000 bà mẹ trong khi mang thai và trong khi sinh, cũng như 200.000 trường hợp sinh ra bị khuyết tật nghiêm trọng hàng năm.

Theo nhiều nghiên cứu của viện dinh dưỡng Quốc Gia Việt nam, thiếu hụt vi chất trong giai đoạn phát triển đặc biệt là kẽm, vitamin A là nguyên nhân dẫn đến tình trạng biếng ăn và hay ốm của trẻ, thúc đẩy gia tăng tỉ lệ trẻ em suy dinh dưỡng - thấp còi.

Thiếu vi chất hôm nay – Tụt hậu mai sau?

Tình trạng thiếu hụt vi chất dinh dưỡng dẫn đến biếng ăn, suy dinh dưỡng có thể làm giảm tới 10% thu nhập trong tương lai của trẻ. Với các hậu quả nghiêm trọng trên sức khỏe, thiếu hụt vi chất dinh dưỡng là nguyên nhân làm giảm 11% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) ở các quốc gia châu Á và châu Phi. Giải quyết được tình trạng thiếu vi chất dinh dưỡng trong cộng đồng sẽ làm tăng năng suất lao động dẫn tới tăng lương từ 5-50% và giúp tới 33% trẻ em có thể thoát nghèo khi trưởng thành (trung tâm Thống kê quốc tế Đan Mạch, 2012).

Các nhà kinh tế học đã dự tính rằng nếu tình trạng thiếu hụt các vi chất dinh dưỡng không được cải thiện thì trong 10 năm tới nền kinh tế thế giới sẽ phải tiêu tốn từ 180 đến 250 tỷ đô la Mỹ để giải quyết các hậu quả do sự sa sút về trí tuệ, suy giảm hệ thống miễn dịch, tử vong bà mẹ và trẻ em cũng như sự thiệt hại do suy giảm năng suất lao động gây ra.

Một chế độ dinh dưỡng tốt đòi hỏi một chế độ ăn đầy đủ với những thực phẩm chứa đủ các vitamin như vitamin nhóm B, vitamin D và chất khoáng. Mặc dù vậy, chúng ta vẫn thường sử dụng những thực phẩm thiết yếu không có đủ các chất dinh dưỡng và vì thế dẫn đến tình trạng thiếu hụt vi chất trầm trọng. Đây là nguyên nhân chính của suy dinh dưỡng ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển của trẻ em và năng suất lao động của người lớn. Chính vì thế, việc sử dụng các thực phẩm bổ sung vi chất dinh dưỡng là cần thiết để giúp tăng cường sức khỏe cộng đồng

Các sản phẩm bổ sung vi chất dinh dưỡng thiết yếu giúp tăng cường sức khỏe của trẻ, đảm bảo tương lai giống nòi là một bước cần thiết để cải thiện tình trạng dinh dưỡng của cộng đồng.

Bổ sung vi chất dinh dưỡng cùng với các biện pháp khác cải thiện chế độ dinh dưỡng của phụ nữ có thai và trẻ em là chiến lược quan trọng đảm bảo cho hàng triệu trẻ em có thể lớn lên khỏe mạnh và có một cuộc sống có ích sau này.

Mẹo dân gian dùng mật ong, dầu dừa cho bé yêu mùa lạnh

Cha mẹ nào cũng mong bé yêu khỏe mạnh, vui vẻ. Vậy nên, khi con ốm, không cha mẹ nào lại không lo lắng, dành thời gian chăm con. Có rất nhiều loại bệnh thường hay gặp ở trẻ nhỏ như: Ho, cảm lạnh, sốt phát ban, đau răng, đau bụng, tiêu chảy, viêm tai…

Khi con cái ốm yếu cha mẹ sẽ rất vất vả nên các bậc cha mẹ phải thường xuyên cập nhật kiến thức phòng ngừa bệnh tật. Tuy nhiên, có một số loại bệnh thường gặp ở trẻ nhỏ nhưng không nghiêm trọng mà bạn hoàn toàn có thể sử dụng những phương pháp điều trị đơn giản tại nhà giúp bé nhanh khỏe trở lại.

Cùng với đó, các bậc phụ huynh phải đảm bảo vệ sinh thân thể cho các con, dạy các con thường xuyên phải rửa tay, đặc biệt sau khi đi vệ sinh trước khi ăn để tránh những nhiễm khuẩn gây bệnh cho trẻ nhỏ. Đồng thời, chúng ta hãy thường xuyên giúp con trẻ vệ sinh đồ chơi giường, quần áo cùng những đồ dùng cá nhân khác.

Hãy tham khảo những phương cách chăm sóc trẻ để trẻ luôn khỏe mạnh. Cha mẹ cũng có thể sưu tầm một số bài thuốc dân gian hữu ích sau:

Dùng mật ong trị cảm lạnh

Nhiều loại virut khác nhau làm bé yêu dễ bị cảm lạnh với những triệu chứng như chảy nước mũi nghẹt mũi, ho, hắt hơi, sốt, ngứa ở vùng mắt, đau, mỏi cơ.

Với những trẻ bị cảm lạnh thì mật ong nguyên chất là thần dược hữu hiệu nhờ đặc tính kháng khuẩn. Ngoài ra mật ong còn giúp giảm ho về đêm, cải thiện giấc ngủ.

Mật ong trị ho và cảm lạnh cho trẻ

Công thức

Hãy trộn 2 muỗng mật ong nguyên chất với 1 muỗng nước cốt chanh. Bạn nên cho bé uống 3 – 4 lần/ngày.

Hoặc khi con bị sốt bạn đừng quên cho con tắm bọt biển, điều này giúp hạ sốt nhanh chóng. Để tăng cường miễn dịch thì bạn nhớ nấu canh gà cho con nhé.

Lưu ý: Tránh dùng mật ong cho trẻ dưới 1 tuổi vì có thể gây ngộ độc cho trẻ sơ sinh.

Dầu oliu điều trị viêm tai

Đau tai làm cho các bé rất khó chịu. Mức độ đau dữ dội hay nhẹ, cơn đau liên tục hay cơn đau nhanh. Nguyên nhân của chứng đau tai ở trẻ em thường do tai bị nhiễm trùng, tích tụ chất dịch ở tai giữa, cảm lạnh, việc thay đổi áp suất khí, nghẹt mũi, viêm mũi lâu ngày.

Giải pháp điều trị tốt nhất để trẻ nhanh chóng không phải chịu đau tai là dùng dầu oliu – có tác dụng như chất bôi trơn, giúp làm sạch dịch chảy ở tai, tai không bị nhiễm trùng.

Các bậc cha mẹ có thể dùng dầu ô liu làm sạch ráy tai cho trẻ bằng cách nhỏ 3 – 4 giọt tinh dầu vào tai trẻ, sau đó dùng bông, gạc thấm, làm sạch tai cho trẻ. Lưu ý không nên đưa bông gạc vào sâu trong tai của bé.

Ngoài ra, để các con không phải chịu các cơn đau dữ dội do viêm tai gây ra, các bố mẹ có thể dùng chiếc khăn ấm chườm lên tai bị đau của trẻ thì cơn đau cũng sẽ giảm.

Cây nha đam (cây lô hội) trị phát ban

Cha mẹ thường rất lo lắng khi con em bị phát ban trên da. Phát ban thường nổi mẩn đỏ trên da, ngứa, đau và viêm. Những đốm đỏ có thể do côn trùng cắn, dị ứng, đổ mồ hôi nhiều, hoặc tiếp xúc với thực vật có độc như gỗ sồi, cây thường xuân.

Nhờ có đặc tính dịu nhẹ, làm mềm mại mà cây lô hội được dùng để điều trị chứng phát ban cho trẻ nhỏ..

Bạn thoa một ít tinh dầu nha đam lên những vùng da bị phát ban khoảng 20 phút. Sau đó, rửa lại bằng nước mát. Bạn nên thực hiện phương pháp này vài lần trong ngày để nhanh xóa mờ những vùng da mẩn đỏ trên da bé.

Để tăng hiệu quả điều trị chứng phát ban cho bé, bạn cũng có thể thoa tinh dầu ô liu nguyên chất lên các vùng da phát ban cho trẻ vài lần/ngày.

Để hạn chế việc da bé có thể bị ngứa, sưng, viêm các mẹ có thể đắp một miếng gạc lạnh lên vùng da bị tổn thương của trẻ. Tuy nhiên, các mẹ cần lưu ý không nên chườm cục đá lạnh trực tiếp lên da bé.

Dầu dừa chữa lành vết thương

Trẻ nhỏ thường gặp phải một số vết thương nhẹ khi chơi đùa trong công viên, hay nô đùa ở nhà. Khi lớp da bên ngoài bị trầy xước bé sẽ bị chảy máu, sưng, viêm, tấy đỏ, đau, và khó chịu.

Để điều trị những vết thương nhỏ này, các bậc cha mẹ cần rửa sạch vùng da bị tổn thương của con dưới vòi nước sạch, giúp loại bỏ những bụi bẩn trên da, hoặc rửa bằng chất khử trùng rồi lau khô thật nhẹ.

Bạn có thể dùng dầu dừa nguyên chất để thoa lên vết thương của bé rồi băng lại bằng miếng băng sạch. Chúng ta nên vệ sinh vết thương cho con 2 – 3 lần/ngày, và thực hiện liên tục trong vài hôm. Với đặc tính kháng khuẩn, kháng viêm, giữ ẩm cho da mà dầu dừa có thể thúc đẩy quá trình hồi phục vết thương nhanh lành, và chống nhiễm trùng.

Một số phương pháp khác

Nhắc nhở các con rửa tay thường xuyên sau khi đi vệ sinh, sau khi chơi, và trước khi ăn.

Đánh răng 2 lần/ngày: buổi sáng khi thức dậy, và buổi tối trước khi đi ngủ.

Không cho con bạn đút tay vào miệng.

Luôn nhắc nhở để con rèn luyện vệ sinh cá nhân tốt.

Giữ đồ chơi sạch sẽ.

Bổ sung các loại thực phẩm dinh dưỡng nhằm tăng cường hệ miễn dịch cho trẻ.

Luôn giữ cho ngôi nhà luôn sạch sẽ, thoáng mát, ngăn nắp.

Đảm bảo các loại chén đĩa sử dụng là những đồ dùng sạch sẽ, hợp vệ sinh, và các loại thực phẩm an toàn.

Đảm bảo cho trẻ uống đủ nước, hợp vệ sinh.

Khi trẻ bị ốm, trẻ cần được nghỉ ngơi hợp lý giúp bé nhanh chóng hồi phục.

Khi trẻ bị ốm, không cho trẻ ra ngoài hay tiếp xúc với các bạn., điều này có thể có thể ảnh hướng đến sức khỏe của những em bé khác.

Kiểm tra sức khỏe định kỳ cho trẻ để theo dõi sự phát triển trong từng giai đoạn của trẻ.

Nguyễn Lương

(theo Home Remedies)

Chăm sóc và nuôi dưỡng trẻ sơ sinh non tháng

Trẻ sơ sinh non tháng (TSSNT) được đánh giá là khi trẻ sinh ra trước 37 tuần thai, theo Tổ chức Y tế Thế giới xếp loại. Những đứa trẻ này phải đối mặt với rất nhiều nguy cơ, Sẽ gặp khó khăn về nuôi dưỡng do cơ thể nhỏ, thiếu năng lượng, dạ dày nhỏ và không đủ sức để bú. Hệ miễn dịch chưa hoàn chỉnh nên trẻ dễ bị nhiễm trùng. Vì vậy, chế độ chăm sóc và chế độ nuôi dưỡng cần cẩn thận và tỉ mỉ hơn so với trẻ sơ sinh bình thường.

Đặc điểm cơ thể

TSSNT có tuổi thai càng non thì đặc điểm cơ thể càng biểu hiện nguy cơ tăng. Toàn thân da căng mọng, có thể thấy mạch máu, nhiều lông tơ và đặc biệt có nhiều chất gây. Các móng tay móng chân của trẻ mềm, vành sụn tai chưa có, các đường chỉ tay, chỉ chân không rõ ràng. Hộp sọ của trẻ mềm ọp ẹp. Hệ sinh dục bé gái môi lớn chưa che phủ môi nhỏ; bé trai sau 33 tuần tuổi tinh hoàn xuống bìu, nếu trẻ sinh sớm hơn có thể tinh hoàn chưa xuống bìu. Trong lượng của trẻ nhẹ thường dưới 2.500g.

Đặc điểm sinh lý

Chức năng điều hòa thân nhiệt: TSSNT rất dễ bị hạ thân nhiệt, ngay cả khi thời tiết nóng bức. Nguyên nhân là lớp mỡ dưới da quá mỏng, khả năng sinh nhiệt kém, lại dễ mất nhiệt trung tâm điều hòa thân nhiệt của trẻ  hoạt động yếu. Nên nhiệt độ môi trường rất dễ khiến trẻ bị lạnh và phù cứng. Nếu để thân nhiệt trẻ xuống dưới 350C có thể dẫn tới hàng loạt biến chứng như: suy hô hấp, tổn thương thần kinh và có khi gây xuất huyết não.

Chức năng hô hấp: TSSNT dễ bị suy hô hấp vì lồng ngực dễ biến dạng, cơ hoành yếu, phổi kém giãn nở, các phế nang chưa trưởng thành. Trong phổi trẻ non tháng thiếu chất tráng bề mặt (surfacetant) do phổi tiết ra để ngăn không cho phổi xẹp và ngăn ngừa rối loạn về hô hấp. Cấu tạo trung tâm hô hấp chưa hoàn chỉnh, gây khó khăn cho việc trao đổi khí. Suy hô hấp là một trong những nguyên nhân gây tử vong cao ở trẻ sinh thiếu tháng.

Chức năng hệ thần kinh: não TSSNT chưa hoàn chỉnh, dễ bị tổn thương bởi những tác động tiêu cực của các hệ khác và trong trường hợp thiếu dưỡng khí.

Chức năng tuần hoàn: các mao mạch mỏng manh dễ vỡ, các yếu tố đông máu thiếu hụt và giảm, lượng vitamin K và prothrombin thấp nên trẻ non tháng dễ bị xuất huyết.

Chức năng tiêu hóa: enzyme để chuyển hóa bilirubin gián tiếp thành bilirubin trực tiếp bị thiếu hụt và kém hoạt động nên trẻ non tháng dễ bị vàng da nặng và kéo dài. Thể tích dạ dày nhỏ, dạ dày nằm ngang, các men tiêu hóa còn thiếu và hấp thu kém nên trẻ dễ nôn trớ và rối loạn tiêu hóa. Do lượng dự trữ glycogen trong gan giảm nên trẻ dễ bị hạ đường huyết.

Người chăm sóc trẻ cần rửa tay sạch sẽ

Cách chăm sóc

• 
• 

Sau khi sinh phải chuẩn bị sẵn phương tiện ủ ấm và oxy để giúp cho bé thở, cho bé một môi trường sống sạch sẽ, ấm áp và an toàn. Người chăm sóc bé cần phải rửa tay sạch sẽ trước và sau khi chăm sóc bé. Nên hạn chế số người thăm bé cũng như số người tiếp xúc khi không cần thiết (đặc biệt khi họ đang có bệnh cảm, cúm, ho hay các bệnh lây nhiễm khác…). Bảo đảm nhiệt độ môi trường luôn ấm áp: một trong những ưu tiên hàng đầu của quá trình chăm sóc TSSNT là luôn đảm bảo bé được ở trong môi trường có nhiệt độ thích hợp. Nhiệt độ cơ thể bé giảm sẽ dễ dẫn đến rối loạn chuyển hóa, rối loạn hô hấp, thiếu oxy lên não và nguy cơ xuất huyết não cao hơn.

Để biết bé có thể thích nghi với môi trường hay không, ta có thể đo thân nhiệt cho bé. Nhiệt độ của bé luôn ở khoảng 370C là thích hợp nhất.

Cần giữ ấm cho bé, tránh để bé bị nhiễm lạnh bằng cách mặc quần áo đủ ấm và khi tắm hoặc chăm sóc cơ thể bé (như thay băng rốn…) cần tiến hành nhanh và làm trong phòng kín gió. Nếu ta ủ ấm cơ thể bé bằng cách chườm túi nước nóng (hoặc chai nước) thì cần phải hết sức thận trọng để tránh tình trạng nhiệt độ quá nóng, làm bé sốt (hay nước đổ ra ngoài) sẽ làm bỏng da của bé.

Bên cạnh đó, ta có thể giúp bé giữ được thân nhiệt bằng cách ấp bé theo phương pháp Kangaroo. Đây là phương pháp nuôi bé non tháng rất hiệu quả, ít tốn kém, được áp dụng trên phạm vi toàn thế giới. Nhờ vào thân nhiệt của người lớn, bé sẽ được ủ ấm thích hợp nhất. Bé được nằm đúng tư thế Kangaroo sẽ phòng ngừa được cơn ngưng thở, tránh trào ngược, ọc sữa, sặc, tỉ lệ bé bị nhiễm khuẩn ít hơn… Từ đó, bé có quá trình phát triển thể chất, tâm sinh lý tốt hơn. Hơn thế nữa, người ấp bé, khi đã được huấn luyện sẽ có khả năng phát hiện được những bất thường của bé sớm hơn. Nên theo dõi thân nhiệt hàng ngày và đo thân nhiệt khi bé bị sốt hay hạ thân nhiệt. Tránh để nhiệt độ quá thấp khi dùng máy điều hòa nhiệt độ.

Nuôi dưỡng

Cần cho bé ăn sớm những giờ đầu sau sinh. Cần phải chú ý đến nhu cầu sinh lý của trẻ non tháng. Tùy theo tình trạng của từng trẻ, tùy theo cân nặng và tuổi thai mà có cách xử lý thích hợp.

Nếu TSSNT trên 34 tuần, cân nặng trên 2.300g, đã có phản xạ bú, sẽ cho tập bú sữa mẹ càng sớm càng tốt và cho nằm với mẹ. Nếu TSSNT dưới 32 tuần, không có khả năng mút bú, phải nặn sữa mẹ cho bú bằng ống thông dạ dày từ 8 - 10 lần/ngày, ống thông tá tràng và có thể vắt sữa mẹ từng giọt vào miệng trẻ. Theo dõi lượng sữa không bú hết mỗi bữa ăn. Đối với trẻ quá non tháng, cân nặng dưới 1.500g, cần được truyền dịch glucoza 5 - 10% bằng đường tĩnh mạch, có thêm chất điện giải và giảm dần càng nhanh càng tốt, thay thế bằng đường tiêu hóa.

Theo dõi các rối loạn khác, để kịp thời có hướng xử trí: rối loạn hô hấp, thở nhanh, thở co kéo, cho trẻ thở oxy có thể qua mặt nạ hay qua ống thông mũi. Nôn ói, sặc. Phải kịp thời hút thông đường thở. Theo dõi màu da, môi trẻ, các chi ngón. Rối loạn tiêu hóa, phân, nước tiểu. Mọi hiện tượng bất thường, dù nhỏ, đều phải được phát hiện, ghi chép để xử trí kịp thời.

Những lưu ý

Việc chăm sóc và nuôi dưỡng TSSNT rất khó khăn và tốn kém. Tỉ lệ tử vong cao, chiếm 80% tổng số tử vong sơ sinh trong tuần lễ đầu. Một số trẻ có thể trở thành mạnh khỏe và phát triển gần giống như trẻ đủ tháng. Nhưng một số trẻ cực non, có cân nặng dưới 1.500g hoặc có tuổi thai dưới 32 tuần cần chú ý hồi sức tốt ngay tại phòng sinh để giảm bớt tật nguyền cho trẻ sau này. Vì vậy, cần phải cho liên hệ mẹ con càng sớm càng tốt. Bú bằng sữa mẹ. Trường hợp trẻ chưa bú được, cho ăn bằng ống thông nhỏ giọt, tập cho bé bú và hướng dẫn các bà mẹ cách chăm sóc và nuôi dưỡng trẻ. Khám định kỳ, kiểm tra thể lực và tâm sinh lý. Phát hiện sớm các bất thường về thị giác, thính giác và vận động của trẻ.

BS. NGUYỄN THUẬN HẢI